از محدودیت تا بازداشت و خونریزی؛ مبارزه شیعیان برای آزادیهای مذهبی همچنان ادامه دارد.
عاشورا یا دهم ماه محرم مصادف است با واقعه تاریخی کربلا، روزی که نواسه پیامبر اسلام برای برقراری عدالت مبارزه کرد و تا آخرین نفس جنگید. مسلمانان در سرتاسر جهان از این روز تاریخی بهگونههای مختلف گرامیداشت به عمل میآورند؛ از گرفتن روزه، توزیع نذر تا عزاداری، قمهزنی و روضهخوانی. پیروان مذهب شیعه که نسبت به مذاهب دیگر اسلام در گرامیداشت از محرم و سالروز واقعه کربلا حساستر عمل میکنند، با روضهخوانی، زنجیرزنی، برافراشتن پرچمهای ویژه مذهبی و عزاداری علنی ده روز نخست محرم را گرامی میدارند. طالبان در سه سال گذشته دامنه اعمال محدودیتها بر پیروان مذهب شیعه را گسترش داده و تلاش کردهاند جلو عزاداری علنی این گروه مذهبی را در ماه محرم بگیرند. دهه نخست محرم امسال اما نسبت به سه سال گذشته در کشور متفاوتتر بوده است. شیعیان کشور برای آزادی مذهبی بیشتر مبارزه کردهاند؛ اقدامی که در روزهای نخست محرم گذشته بیسابقه بوده است. پیروان این مذهب در نقاط مختلف کشور از جمله کابل، غزنی، هرات و ولایتهای شیعهنشین برای گشتزنی آزاد، نصب پرچمهای حامل پیامهای ویژه مذهبی و عزاداری علنی با افراد طالبان درگیر شده و حتا خون ریختهاند. در این گزارش به یک سلسله محدودیتهای بارز و برخوردهای خشن طالبان با عزاداران شیعه از اول تا دهم محرم بهگونه تاریخوار پرداخته شده است.
براساس اظهارات عالمان شیعه، محدودیت طالبان بر چگونهگی گرامیداشت از محرم امسال نخست از ارگانهای امنیتی این گروه آغاز شده است. یک عالم شیعه در کابل به شرط حفظ هویتش به روزنامه ۸صبح میگوید که مسوولان بخش امنیت، استخبارات و حوزههای پولیس طالبان همزمان با نزدیک شدن ماه محرم دستکم سه جلسه مشترک با عالمان شیعه برگزار کردهاند. به گفته او، در این جلسات مسوولان امنیتی طالبان توضیح دادهاند که پیروان مذهب شیعه باید از عزاداری علنی دست بردارند تا از خطر خشونتهای داعش در امان باشند. به سخن او، نصب دروازهها، پرچمهای ویژه محرم در جادهها و علنیسازی هر نوع نماد مذهبی روی سقف خانهها، موترها و دکانها، گشایش سقاخانهها برای عابران در اماکن عمومی، گشتوگذار دستههای عزادار از یک تکیهخانه به تکیهخانه دیگر از طرف شب و نشر نوحهها از طریق بلندگوهای مساجد و تکیهخانهها در محرم از سوی طالبان منع شده است.
این روحانی شیعه محدودیتهای وضعشده طالبان بر مراسم عزاداری محرم را ناشی از تبعیض این گروه نسبت به شیعیان میداند و خاطرنشان میسازد که این گروه به آزادیهای مذهبی احترام قایل نمیشود. او علاوه میکند: «آنچه را این بزرگواران به زبان نمیآورند این است که میخواهند بگویند که مذهب شیعه نزدشان رسمیت ندارد و هر نوع فعالیت شیعیان در حاکمیت آنان ممنوع میباشد.»
افزون بر این، منابع محلی در غزنی از وضع محدودیتهای مشابه طالبان بر شیعیان این ولایت در جریان مراسم عزاداری خبر دادهاند. منابع گفتهاند که مقامهای محلی طالبان در ۱۷ سرطان تنها یک روز پیش از آغاز محرم به اعضای شورای عالمان شیعه دستور داده تا از نصب پرچمهای عزاداری بر در و دیوارهای شهر خودداری کنند و همچنان اجازه ندارند سقاخانهها را در جادههای شهر راهاندازی کنند.
براساس سخنان باشندهگان مناطق شیعهنشین در کشور، افراد طالبان در دومین اقدام پرچمهای حامل پیامهای مذهبی عزاداران را از فراز خانههای رهایشی، دکانها و جادهها پایین انداختهاند. غلام سرور، باشنده دشت برچی کابل، میگوید: «شب دوم محرم محتسبان امر به معروف طالبان به منطقه آمدند و پرچمها را از بالای دکانها کندند و با کمال بیاحترامی به زمین انداختند، پاره کردند و با خود بردند.»
همچنان باشندهگان منطقه جبرییل هرات تأیید میکنند که افراد طالبان به این منطقه آمده و دست به اقدام مشابه زدهاند. روز دوم محرم (سهشنبه، ۱۹ سرطان) ستاد برگزاری مراسم عاشورای سال ۱۴۰۳ طالبان با صدور مکتوبی گفته است که عزاداران محرم از نصب پرچم، رسامی و خطاطی شعارهای مذهبی روی وسایل نقلیه خودداری کنند و پس از خروج از مسجد نیز در جادهها گشتوگذار نکنند. در بخشی از این مکتوب آمده است: «عزاداران از اعمالی همچون قمهزنی، برهنه سینه زدن، گل مالیدن بر سر و تن و یک سلسله مراسمی که باعث اهانت نسبت به مذهب میشود، خودداری کنند.»
باشندهگان جبرییل، منطقه شیعهنشین هرات، پس از چهار روز تلاش طالبان برای برچیدن پرچمهای ویژه محرم از این منطقه، جمعهشب، ۲۲ سرطان، در ششم محرم علیه طالبان راهپیمایی کردند و خواستار آزادی مذهبی شدند؛ اقدامی که از سوی افراد طالبان سرکوب شد و بازداشت شماری از اهالی منطقه را در پی داشت.
باشندهگان محل به روزنامه ۸صبح تایید کردهاند که در این راهپیمایی علیه طالبان بیش از هزار نفر شرکت داشتند.
جعفر، باشنده جبرییل، میگوید که طالبان پنج تن از باشندهگان این منطقه را هنگام راهپیمایی به دلیل مخالفت با پایین آوردن پرچمهای مذهبی شیعیان بازداشت کردهاند. او میافزاید: «طالب با چشم حقارت به ما مردم شیعه میبیند و از هر گزینه ممکن برای سرکوب ما مردم و مراسم ما استفاده میکند. متاسفانه هم به شیعه اهانت میشود و هم هموطنان ما بازداشت میشوند.»
محدودیتهای طالبان بر شیعیان تا پیش از آغاز ماه محرم تنها در حد توصیه بود، در پنج روز نخست محرم به برچیدن پرچمهای ویژه محرم گسترش یافت و به برخورد تند طالبان با عزاداران شیعه انجامید.
گزارشها میرسانند که افراد طالبان روز پنجشنبه هفته گذشته، ۲۱ سرطان، یک باشنده اهل تشیع را در منطقه جبرییل هرات در جریان تنش بر سر آیینهای مذهبی به قتل رساندهاند. براساس اطلاعات موجود نام او حبیب بوده و کمتر از ۲۵ سال عمر داشته است. طالبان در این باره تا کنون ابراز نظر نکردهاند و روزنامه ۸صبح تا کنون صحت این موضوع را تأیید نتوانسته است.
محمد محقق، رهبر حزب وحدت مردم افغانستان، اما درباره قتل این پسر جوان خاطرنشان ساخته که طالبان تلاش میکنند جلو انتشار هر نوع معلومات درباره این قتل را بگیرند. باشندهگان محل نیز به رسانهها گفتهاند که طالبان پس از این قتل، به خانههای رهایشی در محل واقعه مراجعه کرده و تصاویر دوربینها را پاک کردهاند.
محدودیتها بر پیروان مذهب شیعه در کشور در حالی وضع میشود که بیشتر مقامها و جنگجویان طالبان پیرو شاخه دیوبندی مذهب حنفی هستند. آنان این شاخه مذهب حنفی را یگانه آیین مذهبی رسمی در کشور میپندارند و پیروان مذاهب دیگر را به افراط و تفریط متهم میسازند و به اشکال مختلف در پی سرکوب آنان هستند.
احمدالله متقی، رییس اطلاعات و فرهنگ طالبان در هرات، بهتازهگی در نشستی با حضور شماری از عالمان شیعه مراسم عاشورا را «بدعت سیاسی» خوانده و تاکید کرده که طالبان مسوولیت دارند جلو بدعتهای سیاسی و خارجی را بگیرند. به گفته او، در این مراسم بدعتهایی وجود دارند که با قرآن همخوانی ندارند. طالبان در سه سال گذشته به بهانه تهدیدات امنیتی و جلوگیری از حملات تروریستی، محدودیتهای شدیدی بر شیعیان در افغانستان وضع کرده و این گروه مذهبی را از سهمگیری در قدرت و آزادی در اجتماع به حاشیه راندهاند.
حذف رخصتی عمومی دهم محرم از تقویم دولتی و حذف فقه جعفری از نصاب تدریسی دانشگاهها از نمونههای دیگر به حاشیه راندن شیعیان در کشور شمرده میشود.
محدودیتهای طالبان بر عزاداران شیعه در محرم امسال با واکنشهای زیادی مواجه شده است. محمد محقق، رهبر حزب وحدت مردم افغانستان، میگوید که طالبان در برخورد با شیعیان دستکمی از برادران داعشیشان ندارند. او با همرسانی یک نوار تصویری در صفحه فیسبوکش از برخورد خشن افراد طالبان با عزاداران محرم در هرات انتقاد کرده و گفته که با فرارسیدن محرم فشار بر شیعیان در هرات بهطور قابل توجهی افزایش یافته است. همچنان جبهه آزادی وضع محدودیت و بازداشت عزاداران شیعه در روزهای محرم را نکوهش کرده و گفته است که این اقدام طالبان «در ادامه سیاست هویتزدایی و یکسانسازی» در افغانستان است. رهبری این جبهه از پیروان مذهب شیعه خواسته به هیچ ظالمی اجازه ایجاد مزاحمت و ممانعت در برگزاری مراسم مذهبیشان را ندهند.
طالبان در سه سال گذشته سعی کردهاند در ماه محرم محدودیتها بر عزاداران شیعه را بیشتر کنند. سال گذشته در دهم ماه محرم در نتیجه تیراندازی جنگجویان طالبان بر عزاداران در ساحه نوآباد مرکز غزنی، دو تن جان باخته و دستکم ۱۰ تن دیگر زخمی شدند. همچنان افراد طالبان در کابل عزاداران عاشورا را لتوکوب کرده و جلو گشتزنی آنان را گرفتند. علاوه بر این، طالبان در کابل، غزنی، هرات و دیگر مناطق شیعهنشین جنگجویان بیشتری مستقر کردند تا جلو گشتزنی دستههای عزادار را بگیرند؛ اقدامی که از سوی پیروان مذهب شیعه محدودیت بر آزادی مذهبی عنوان شده است.
روزنامه هشت صبح-کابل
26 سرطان/تیر 1403
سیف الدین سلیمي