پایان نامه کارشناسی ارشد، دفاع شده در جامعه المصطفی العالمیه.
عنوان: «مسئولیت کیفری تخریب محیط زیست در فقه اهل بیت علیهم السلام، فقه حنفیه و حقوق افغانستان»
استاد محترم راهنما: دکتر عزیزالله فهیمی.
دانش پژوه: سیف الدین سلیمی
فهرست مطالب أ
مقدمه 1
بخش اول 3
تعاریف و کلیات 3
1 5
تعاریف 5
گفتار اول: تعاریف واژه های اصلی 5
بند اول: تعریف مسئولیت کیفری 5
1.مسئولیت 5
1-1.در لغت 5
2-1.در اصطلاح 6
2.کیفر 8
1-2.در لغت 8
2-2.در اصطلاح 9
3. مسئولیت کیفری 9
1-3. در لغت 9
2-3. در اصطلاح 9
بند دوم: تعریف محیط زیست 11
1.محیط 11
1-1.در لغت 11
2-1. در اصطلاح 12
2.زیست 13
1-2.در لغت 13
2.2. در اصطلاح 13
3.محیط زیست 13
1-3. در لغت 13
2-3. در اصطلاح 13
گفتاردوم: تعاریف واژ ه های مرتبط 16
بنداول: تعریف فقه، تخریب و آلودگی 16
1.فقه 16
1-1.در لغت 16
2-1.در اصطلاح 17
2.تخریب 18
3.آلودگی 20
بند دوم: تعریف جرم، اکوسیستم، اکولوژی و لایه ازن 22
1.جرم و مجرم 22
1-1.در لغت 22
2-1.در اصطلاح 22
2.اکوسیستم، اکولوژی و لایه ازن 24
1-2.در لغت 24
2-2.در اصطلاح 25
2 28
کلیات 28
گفتار اول: تاریخچه محیط زیست در حقوق افغانستان 28
بند اول. درقوانین شاهی 28
بند دوم. درقوانین دموکراتها 31
بند سوم. درقوانین مجاهدین 33
بند چهارم. در فرامین طالبانی 33
بند پنجم. در قوانین پسا طالبانی(قوانین جاری) 34
گفتار دوم: تاریخچه محیط زیست در حقوق بین الملل 39
بند اول: از معاهدات شیلات تا تأسیس سازمان ملل 40
بند دوم: از تأسیس سازمان ملل متحد تا کنفرانس استکهلم(1972 – 1945) 41
بند سوم: از استکهلم تا ریو(1992- 1972) 42
بند چهارم: از کنفرانس ریو تا ریو+20 (2012-1992) 44
بندپنجم: از کنفرانس ریو+20 تا آینده 45
گفتار سوم: جایگاه منع از تخریب محیط زیست در قرآن، احادیث و عقل 47
بند اول. منع تخریب محیط زیست در آیات قرآن 47
1.حفظ توازن در زمین 47
2.منع فساد در زمین 49
3.نهی از اسراف 51
بند دوم. منع تخریب محیط زیست در احادیث 52
1.منع از آلوده کردن اماکن عمومی 53
2.منع از آلوده کردن اماکن خصوصی 55
بند سوم. منع تخریب محیط زیست از نگاه عقل 56
بخش دوم 58
مبانی مسئولیت کیفری تخریب محیط زیست 58
1 60
مبانی اجتماعی و فردی 60
گفتار اول: مبانی اجتماعی 60
بند اول: سلامت اجتماعی 61
1.تأکیداسلام برپاکیزگی محیط زیست 61
2-سفارش اسلام به عمران و آبادانی 63
3-آبادانی زمین در عصر ظهور حضرت مهدی(عج) 65
4-سفارش اسلام به پاکیزگی محل زندگی 69
5-توصیه اسلام به داشتن آب و هوای سالم 70
6-سفارش اسلام به ایجاد فضای سبز 72
7- اهمیت و جایگاه غرس درخت در اسلام 73
بند دوم: مصالح جامعه 75
1. مصالح اجتماعی از دیدگاه قرآن 75
1-1. تعلق محیط زیست به همه انسانها 75
2-1. محیط زیست مسخر انسان 76
2.مصالح اجتماعی از دیدگاه روایات 78
1-2.حرمت زمین و ضرورت حمایت از آن 78
2-2. سفارش اسلام در جهت حمایت از حیوانات 78
گفتار دوم: مبانی فردی 81
بند اول: مبانی عقلی 81
بند دوم: مبانی پزشکی 82
1.تأثیر آلودگی صوتی بر سلامتی انسان 83
2.تأثیر آلودگی هوا بر سلامتی انسان 84
2 91
مبانی فقهی و حقوقی 91
گفتار اول: مبانی فقهی 91
بند اول: قاعده لا ضرر 91
1.تعریف ضرر وضرار 93
1-1.در لغت 93
2-1.درفقه 94
3-1. در حقوق 95
2. مدارک و مستندات قاعده لاضرر 96
1-2. عقل 96
2-2. اجماع 97
3-2.کتاب 97
4-2.سنت 99
3. مفاد فقهی و دلالت قاعده لاضرر 101
1-3. اراده نهی از نفی 102
2-3.نفی حکم ضرری 105
3-3. نفی ضرر غیر متدارک 107
4-3.نفی حکم به لسان نفی موضوع 108
5-3. نظر برگزیده 109
4.قاعده «لاضرر» نفی حکم یا اثبات حکم 111
1-4.نظر طرفداران اثبات حکم توسط قاعده«لاضرر» 112
2-4.احکام عدمی و قاعده لاضرر 113
3-4.نظر برگزیده 114
5.تعارض قاعده لاضرر با قاعده تسلیط 115
6. تطبیق بحث قاعده لاضرر با محیط زیست 117
بند دوم: قاعده اتلاف 119
1.تعریف اتلاف 119
2.مدارک و مستندات قاعده در قرآن کریم و روایات 119
1-2. قرآن کریم 119
2-2.روایات 121
3.تطبیق بحث قاعده اتلاف با محیط زیست 122
بند سوم: قاعده تسبیب 126
1.تعریف تسبیب 126
2.مدارک و مستندات قاعده تسبیب 127
3.تطبیق بحث قاعده تسبیب با محیط زیست 128
بند چهارم: اصل منع اسراف 130
بند پنجم: اصل عدالت 131
بند ششم: قاعده ضمان ید 133
بند هفتم: قاعده مصلحت 134
گفتار دوم: مبانی حقوقی 135
بند اول: حفظ نظم عمومی 136
1.تعریف نظم عمومی 136
2.مدارک و مستندات حفظ نظم عمومی 137
1-2.کتاب و سنّت 137
1-1-2.آیات قرآن کریم 137
2-1-2.نظم درسنّت 139
2-2.عقل 140
3. تطبیق بحث حفظ نظم عمومی با محیط زیست 142
بند دوم: صیانت از حقوق عامه 143
1. تعریف حقوق عامه 144
2.مدارک و مستندات صیانت از حقوق عامه 145
1-2.قرآن 145
2-2.سنت 147
3-2.عقل 147
3.تطبیق بحث صیانت از حقوق عامه با محیط زیست 148
بند سوم: ملاحظات حقوق بشردوستانه 149
1.تعریف حقوق بشردوستانه 149
2.مستندات اسلامی حقوق بشردوستانه 150
1-2. قرآن 150
2-2. سنت 151
3-2. عقل 152
3.تطبیق بحث ملاحظات حقوق بشردوستانه با محیط زیست 153
بخش سوم 155
ارکان و قلمرو مسئولیت کیفری تخریب محیط زیست 155
1 157
ارکان مسئولیت کیفری تخریب محیط زیست 157
گفتار اول: ارکان عمومی جرم زیست محیطی 158
بند اول: رکن قانونی جرم یا جرم انگاری 158
1.جرم انگاری در فقه اهل بیت(ع) و فقه حنفی 159
1-1.مدارک و مستندات جرم انگاری 159
1-1-1.قرآن 160
2-1-1.روایات 160
3-1-1. عقل 161
2. رکن قانونی جرم در حقوق افغانستان 162
بند دوم: رکن معنوی جرم 163
1. رکن معنوی جرم در فقه اهل بیت(ع) و فقه حنفی 163
1-1.مدارک و مستندات قرآنی و روایی رکن معنوی جرم 164
2.رکن معنوی جرم در حقوق افغانستان 165
1-2. رکن معنوی جرایم عمدی 166
1-1-2. جرایم عمدی مطلق 166
2-1-2.جرایم عمدی مقیّد 167
2-2.رکن معنوی جرایم غیر عمدی 170
بند سوم: رکن مادی جرم 173
1.رکن مادی جرم در فقه اهل بیت(ع) و فقه حنفی 173
الف: مصادق عنصر مادی جرم 174
ب: مرتکب و وسیله ارتکاب 175
ج: وجود نتیجه و رابطه علیت بین فعل و نتیجه 175
2.رکن مادی جرم در حقوق افغانستان 176
1-2.انجام عمل مجرمانه 176
2-2.نتیجه مجرمانه 180
3-2. وجود رابطه سببیت بین عمل و نتیجه 185
گفتار دوم: ارکان اختصاصی جرم زیستی محیطی 191
بند اول: رکن قانونی جرم زیست محیطی 192
1.رکن قانونی جرم زیست محیطی در فقه اهل بیت(ع) و فقه حنفی 192
2.رکن قانونی جرم زیست محیطی در حقوق افغانستان 193
بند دوم: رکن معنوی جرم زیست محیطی 194
1.رکن معنوی جرم زیست محیطی در فقه اهل بیت(ع) و فقه حنفی 194
2.رکن معنوی جرم زیست محیطی در حقوق افغانستان 196
1-2.رکن معنوی جرم عمدی زیست محیطی 196
2-2.رکن معنوی جرم غیرعمدی زیست محیطی 199
بند سوم: رکن مادی جرم زیست محیطی 201
1.رکن مادی جرم زیست محیطی در فقه اهل بیت(ع) و فقه حنفی 201
2.رکن مادی جرمی زیست محیطی در حقوق افغانستان 202
گفتار چهارم: شرایط مسئولیت کیفری تخریب محیط زیست 205
بند اول: شرایط مسئولیت کیفری در فقه اهل بیت(ع) و فقه حنفی 205
بند دوم: شرایط مسئولیت کیفری در حقوق افغانستان 207
2 212
قلمرو مسئولیت کیفری تخریب محیط زیست 212
گفتار اول: قلمرو مسئولیت کیفری تخریب محیط زیست در فقه اهل بیت(ع)و فقه حنفی 212
بند اول:جرایم ارتکابی نسبت به عناصر جاندار محیط زیست 213
1.جرایم مرتبط با تخریب جنگل ها و مراتع و فضای سبز 213
2. جرایم ارتکابی نسبت به جانوران 214
بند دوم:جرایم ارتکابی نسبت به عناصر بی جان محیط زیست 216
1.جرم آلودگی آب 216
2. جرم آلودگی هوا 217
3. جرم آلودگی صدا 218
4.جرم آلودگی و تخریب خاک 219
گفتار دوم: قلمرو مسئولیت کیفری تخریب محیط زیست در حقوق افغانستان 220
بند اول: جرایم ارتکابی نسبت به عناصر جاندار محیط زیست 221
1. جرایم مرتبط با تخریب جنگل ها و مراتع و فضای سبز 221
2. جرایم ارتکابی نسبت به جانوران 222
بند دوم: جرایم ارتکابی نسبت به عناصر بی جان محیط زیست 224
1.جرم آلودگی آب 224
2. جرم آلودگی هوا 225
3. جرم آلودگی صدا 227
4. جرم آلودگی و تخریب خاک 228
بخش چهارم 231
آثار مسئولیت کیفری ناشی از تخریب محیط زیست 231
1 233
مجازات مجرمین تخریب محیط زیست 233
گفتار اول: مجازات مجرمین زیست محیطی در فقه اهل بیت(ع) و فقه حنفی 233
بنداول: انواع مجازات تعزیری و تطبیق آن بر جرم زیست محیطی 234
1.انواع تعزیرات 235
1-1.تعزیر به تازیانه 235
2-1.تعزیر به حبس 236
3-1.تعزیر به قتل 237
4-1.تعزیر به جریمه مالی 240
2.تطبیق مجازات تعزیری بر جرم زیست محیطی 241
گفتار دوم: مجازات مجرمین زیست محیطی در حقوق افغانستان 244
بند اول:مجازات جرایم نسبت به عناصر جاندار محیط زیست 244
1.مجازات جرایم تخریب جنگل ها و فضای سبز 244
2.مجازات جرایم نسبت به جانوران 247
بند دوم: مجازات جرایم نسبت به عناصر بی جان محیط زیست 249
1.مجازات جرم آلودگی آب 249
2. مجازات جرم آلودگی هوا 251
3. مجازات جرم آلودگی صدا 254
5.مجازات جرایم مرتبط با محیط زیست 257
2 264
جبران خسارت تخریب محیط زیست 264
گفتار اول: جبران خسارت تخریب محیط زیست در فقه اهل بیت(ع) و فقه حنفی 264
بند اول: اسباب فقهی جبران خسارت 265
1.خسارت ناشی از اتلاف 265
2.خسارت ناشی از تعدی و تفریط 267
بند دوم: تطبیق اسباب فقهی جبران خسارت بر تخریب محیط زیست 269
1.خسارت ناشی از اتلاف در محیط زیست 269
2.خسارت ناشی از تعدی و تفریط در محیط زیست 272
گفتار دوم: جبران خسارت تخریب محیط زیست درحقوق افغانستان 274
بند اول: مبانی مسئولیت مدنی در جبران خسارت 275
1.نظریه تقصیر 275
2.نظریه خطر 276
3.نظریه مختلط 277
بند دوم: مبنای مسئولیت مدنی و جبران خسارت تخریب محیط زیست در حقوق افغانستان 279
1.مبنای مسئولیت مدنی در حقوق افغانستان 279
2.مصادق جبران خسارت تخریب محیط زیست در حقوق افغانستان 281
1-2.جبران خسارت بر جنگل ها، مراتع و فضای سبز 281
2-2.جبران خسارت نسبت به جانوران 282
3-2.جبران خسارت به سائر مصادق زیست محیطی 283
فهرست منابع 292
الف) منابع فارسی 292
ب) منابع عربی 303
ج) قوانین و مقررات 317
پیشنهادات 319
سیف الدین سلیمي